Giriş

Häzirki zaman tehnologiýasy ösen dünýäde elektrik we elektron enjamlary ýyldyrym urmagyndan, elektrik ulgamynyň üýtgemelerinden ýa-da içki kommutasiýa operasiýalaryndan ýüze çykýan elektrik togunyň üýtgemeginden zyýana öňküden has ejiz. Tokuň üýtgemeginden goraýjy enjamlar (SPD) diýlip hem atlandyrylýan toguň üýtgemeginden goraýjy enjamlar duýgur enjamlary naprýaženiýe ýokarlanmalaryndan goramakda möhüm rol oýnaýar. Bu makala dürli pudaklarda toguň üýtgemeginden goraýjy enjamlaryň amaly ulanylyşyny öwrenýär we mysallar arkaly olaryň netijeliligini görkezýär.

1. Ýaşaýyş jaýlary üçin arzalar

(I) Öý hojalyk enjamlaryny goramak

Häzirki wagtda häzirki zaman maşgalalary telewizorlar, kompýuterler, sowadyjylar we akylly öý ulgamlary ýaly dürli elektron önümlersiz ýaşap bilmeýärler. Bu enjamlar birden elektrik energiýasynyň ýokarlanmagyna duçar bolanda, olaryň zaýalanmagy mümkin, bu bolsa diňe bir gündelik durmuşa täsir etmän, eýsem gymmat abatlaýyş ýa-da çalşyryş çykdajylaryna hem sebäp bolup biler.

Mysal üçin, ABŞ-nyň Florida ştatyndaky şäher töweregindäki bir öýi alyp göreliň. Bir gezek golaýda ýyldyrym çakyp, uly möçberde elektrik togunyň üýtgemegine sebäp boldy we golaýdaky köp hojalyklaryň elektrik enjamlary, meselem, telewizorlar, routerler we HVAC ulgamlary zeper ýetdi. Şeýle-de bolsa, bir maşgala öňünden esasy paýlaýjy plata tutuş öý üçin toguň togunyň goragyny goýdy we zyýan çekmedi, beýleki goňşular bolsa ep-esli zyýan çekdiler.

(II) Gün energiýasyny öndürmek ulgamy

Gün panelleriniň giňden ulanylmagy bilen, tokuň üýtgemeginden goramagyň ähmiýeti barha artýar. Gün energiýasyny öndürýän ulgamdaky inwertor we batareýa energiýa saklaýyş ulgamy örän ejiz we tokuň üýtgemegine sezewar bolýar.

Germaniýada bir öý eýesi gün energiýasyny inwertoryň girişine ikinji derejeli dartgynlykdan goraýjyny gurnady. Soňra golaýdaky transformator döwüldi we elektrik ulgamynyň üýtgemelerine sebäp boldy. Dartgynlykdan goraýjynyň kömegi bilen artykmaç naprýaženiýe gönükdirildi we inwertoryň zaýalanmagynyň öňüni alyndy, ýogsam ony çalşyrmak 2000 ýewrodan gowrak çykdajy ederdi.

2. Söwda we senagat ulanylyşlary

(I) Maglumat merkezleri

Maglumat merkezleriniň elektrik energiýasyna bolan aýratyn talaplary bar we serwerleriň kadaly işlemegini üpjün etmek üçin elektrik energiýasynyň üznüksiz üpjünçiligini üpjün etmelidir. Hatda kiçijik bir güýçlenme hem maglumatlaryň ýitmegine ýa-da serweriň zaýalanmagyna sebäp bolup biler, bu bolsa öz gezeginde uly ykdysady ýitgilere getirýär.

Singapurdaky Google Maglumat Merkezi gowy mysal bolup biler. Maglumat merkezi köp derejeli tolkundan goranmak ulgamyny ulanýar, girişde 1-nji derejeli tolkundan goranmak (ýyldyrym saklaýjy) we serweriň golaýynda 3-nji derejeli tolkundan goranmak (soňky ulanyş) gurnalýar. Bir gezek maglumat merkezine gönüden-göni ýyldyrym urdy, ýöne tolkundan goranmak serişdesi tolkundan goranmagy üstünlikli amala aşyrdy we millionlarça dollar girdeji ýitgisine sebäp bolup biljek işden çykmalaryň öňüni aldy.

(II) Önümçilik zawodlary

Önümçilik zawodlarynda senagat enjamlary, programmalaşdyrylýan logiki kontrollerler (PLC) we CNC stanoklary ýaly enjamlar naprýaženiýe üýtgemelerine örän duýgur bolýar. Naprýaženiýe kadadan çykanda, bu enjamlar dogry işlemezligi mümkin.

Ýaponiýadaky “Toyota” awtoulag öndüriji zawody muny gowy bilýär. Olar robot kebşirleýji enjamlaryny dartgynlykdan goraýjy enjamlar bilen enjamlaşdyrdylar. Bir gezek zawodyň golaýynda ýyldyrym çakdy, ýöne dartgynlykdan goraýjy enjam 15 robot goluny zyýandan üstünlikli gorady. Munuň mümkin bolan abatlaýyş çykdajylarynda takmynan 500,000 dollar tygşytlandygy çaklanylýar.

(III) Saglygy goraýyş edaralary

Saglygy goraýyş edaralary, meselem, hassahanalar magnit-rezonans tomografiýa (MRT) enjamlary, dem alyş apparatlary we gözegçilik ulgamlary ýaly dürli möhüm enjamlara bil baglaýar. Bu enjamlar zaýalanandan soň, olar diňe bir ykdysady ýitgilere sebäp bolman, eýsem hassalaryň bejergisine we idegine hem täsir eder.

Awstraliýanyň Sidneý şäherindäki hassahanada reanimasiýa bölüminiň (ICU) ähli enjamlaryna lukmançylyk derejesindäki tokdan goraýjy enjamlar oturdylýar. Bu ýerde elektrik tupany bolanda, tokdan goraýjy enjam möhüm enjamlara zyýan ýetmeginiň öňüni aldy we näsaglaryň üznüksiz bejergi almagyny üpjün etdi.

3Telekommunikasiýa we infrastruktura

(I) Mobil baza stansiýalary

Telekommunikasiýa diňleri beýik gurluşlary sebäpli ýyldyrym urmasyna aňsatlyk bilen sezewar bolýar. Bir gezek urlandan soň, tor hyzmatlary kesilip, ulanyjylara uly kynçylyk döredip biler.

Günorta Koreýanyň Seul şäherindäki telekommunikasiýa operatory netijeli çäreleri gördü. Olar 5G diňlerine bir görnüşli güýçden goraýjyny gurnadylar. Musson möwsüminde bu diňlere ýyldyrym köp gezek urdy, ýöne güýçden goraýjylaryň goragy sebäpli işleme wagty bolmady, güýçden goraýjylary bolmadyk ýerlerde bolsa ýygy-ýygydan abatlaýyş işleri talap edildi.

(II) Ýol hereketini gözegçilik etmek ulgamy

Intellektual Ulag Ulgamynyň (ITS) adaty işlemegi durnukly elektrik üpjünçiliginden aýrylmazdyr, bu bolsa dolandyryş signallary we gözegçilik kameralary ýaly enjamlaryň üznüksiz işlemegini talap edýär.

Dubaýyň akylly şäher taslamasynda ýol hereketini dolandyryş ulgamy signal dolandyryjysy üçin güýçlenme goragçysy bilen üpjün edilen. Bir gezek golaýdaky podstansiýa näsazlyk ýüze çykyp, elektrik togunyň ýokarlanmagyna sebäp boldy. Emma güýçlenme goragçysy meseläni üstünlikli çözdi we signal näsazlygy sebäpli döräp biljek ýol hereketiniň betbagtçylygynyň öňüni aldy.

4. Gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagy

(I) Ýel turbinalary

Ýel elektrik stansiýalary, esasan, açyk ýerlerde ýerleşýär we ýyldyrym çakma howpuna sezewar bolýar. Turbinanyň dolandyryş ulgamy zaýalanandan soň, bu diňe bir enjamlaryň öçmegine sebäp bolman, eýsem uly ykdysady ýitgilere hem getirip biler.

Beýik Britaniýanyň Demirgazyk deňzindäki deňizdäki ýel elektrik stansiýasy tolkundan goranmaga uly ähmiýet berýär. Olar turbina dolandyryş ulgamy üçin tolkundan goranyjy enjamlary gurnadylar. Bir gezek ýel elektrik stansiýasyna ýyldyrym degdi, ýöne tolkundan goranyjy enjam SCADA ulgamyna zyýan ýetirmegiň öňüni aldy we 1 million funt sterlinge çenli ýetip biljek iş wagtyndaky ýitgileriň öňüni aldy.

(II) Elektrik ulaglarynyň (EV) zarýad beriş stansiýalary

Elektrik awtoulaglarynyň zarýad beriş stansiýalarynyň adaty işlemegi howpsuzlygy we ygtybarlylygy üpjün etmek üçin güýçli tokdan goranmagy hem talap edýär.

Mysal üçin, Kaliforniýadaky Tesla Supercharger Network kompaniýasyny alyp göreliň. Tesla Supercharger stansiýalarynda tokdan goranmak çärelerini ornaşdyrdy. Elektrik ulgamy durnuksyz bolan ýagdaýynda, tokdan goranmak enjamy zarýad beriji enjamyň zeperlenmeginiň öňüni alyp, elektrik ulaglaryny ulanyjylaryň üznüksiz hyzmatyny üpjün etdi.

5Oba hojalyk ulanylyşy

(I) Suwaryş ulgamlary

Häzirki zaman oba hojalyk suwaryş ulgamlarynyň köpüsi awtomatlaşdyrylan işlemegi üçin elektron kontrollerlere daýanýar. Bu kontrollerler elektrik togunyň üýtgemegine sezewar bolanda, suwaryş ulgamynyň işlemezligine sebäp bolup biler, bu bolsa öz gezeginde ekinleriň ösüşine täsir edýär.

Niderlandlardaky oba hojalyk desgasy öňünden taýýarlanyldy. Olar awtomatlaşdyrylan suwaryş ulgamlary üçin toguň göteriji goraglaryny gurnadylar. Golaýdaky transformator döwülip, ​​toguň göteriji howpuny döredende, toguň göteriji goragy dolandyryş blokuny üstünlikli gorady we ekinleri suwarmagyň bozulmagynyň öňüni aldy.

Netije

Tokdan goraýan enjamlar gündelik durmuşymyzda we dürli ýokary töwekgelçilikli gurşawlarda aýrylmaz rol oýnaýar. Öý hojalyk enjamlary, senagat enjamlary ýa-da telekommunikasiýa we gaýtadan dikeldilýän energiýa ulgamlary bolsun, tokdan goraýan enjamlar betbagtçylykly zyýanlaryň we ykdysady ýitgileriň öňüni netijeli alýar. Bu makala dürli pudaklarda iş dowamlylygyny üpjün etmekde tokdan goraýan enjamlaryň oýnaýan esasy rolyny birnäçe mysallar arkaly doly görkezýär.

Häzirki wagtda dünýämiz barha elektrikleşýär we ýokary hilli dartgynlyk goraglaryna maýa goýmak indi diňe bir seresaplyk çäresi däl, eýsem zerur saýlawdyr.